काठमाडौ । चीन र नेपाल बीचको सीमा १४१४ किलोमिटर (८७९ माइल) हिमालय पर्वतमालाको लम्बाईमा छ । यो सीमाना उत्तर पश्चिमी र दक्षिण–पूर्व दिशामा फैलिएको छ । यसले चीनको तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रको दक्षिण र नेपालको उत्तरी क्षेत्र विभाजित गर्दछ। यो सीमा विश्वको सबभन्दा अग्लो शिखर सगरमाथा (माउन्ट एभरेस्ट) हुँदै जान्छ।

यस विशेष सीमाको सिमाना समयको साथ नाटकीय रूपमा परिवर्तन भएको देखिन्छ । विशेष गरी सन् १९४९ मा तिब्बत चीनमा घुल्न गएको र अरु थप तुलनात्मक घटनाहरूका कारण केही समय आसपास सीमा कायम हुँदै आएका छन् । यद्यपि आधुनिक समयका केही उल्लेखनीय घटनाहरू मैत्री सम्बन्ध कायम राख्ने सम्झौतामा हस्ताक्षर हुँदाका बखतमा समेत सीमाना हेरफेर भएका देखिन्छन्।

सन् १९५६ मा जन गणतन्त्र चीन र नेपाल अधिराज्यको बीच र सन् १९६० मा चीन–नेपाल शान्ति र मित्रता सन्धि बीच दुबैले तिब्बतलाई औपचारिक रूपमा चीनको हिस्साका रूपमा मान्यता दिएका थिए । त्यही बेला नेपाल र चीनबीच पछिल्लो रेखा तय छ ।

केही रेखा दुई त केही त्रिपक्षीय नेपाल – चीन – भारतको बिचमा फैलिएको छ। पश्चिममा यो यात्रा सुदुरपश्चिम प्रदेशको तिंकर पासको नजिक छ । जबकि पूर्वमा मेची प्रदेश नम्बर १ नेपाल चीनको सीमा क्षेत्र हो। पहिले इतिहासमा नेपालीहरूले तिब्बतीहरूसँग धेरै सिमाना पार गर्दै आएका थिए। नेपालीहरु तिब्बती क्षेत्रबाट आएको नुन तेल उपभोग गर्थे । तिब्बतसँगको व्यापार सबभन्दा महत्त्वपूर्ण थियो ।

नेपाल र चीन बीचको सीमा पृथ्वीको सबैभन्दा प्राकृतिक सीमाहरू मध्ये एक हो । हिमालय अवरोधका कारण यहाँ कुनै छेकबार राखिएको छैन । जनगणतन्त्र चीन र नेपाल अधिराज्यको सन् १९६० भन्दा पहिले नै संक्षिप्त सीमा विवाद भएको थियो । उनीहरूले यसलाई आधिकारिक रूपमा समाधान गरेर सन् १९६१ मा सीमा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेर समाधान गरे।

नेपाल र चीनबीच विवाद नभए पनि पश्चिमी चीन – नेपाल – भारत यात्राको नेपाल र भारतबीच विवाद छ । सन् २०१५ मा नेपाली संसदले भारत र चीनबीच लिपुलेक मार्फत व्यापार गर्ने सम्झौतालाई आपत्ति जनाउँदै भन्यो कि यसले विवादित क्षेत्रको सम्बन्धमा नेपालको सार्वभौम अधिकारको हनन गर्दछ । सन् २०१५ मा भारतीय प्रधानमन्त्रीको चीन भ्रमणको समयमा भारत र चीनले नेपालले आपत्ति जनाउँदै आएको लिपुलेकमा व्यापारिक पोष्ट खोल्न सहमत भएको सम्झौता गरे । नेपालले भारतसँग कुटनीतिक माध्यमबाट समस्या समाधान गर्ने उद्देश्य राख्यो। हात नेपालले यो क्षेत्रलाई समेटेर नक्सा नै जारी गरेको छ । नेपालले औपचारिक रुपमा आफ्नो दावी गरेको छ ।

सीमा क्रसिंग
सन् २०१२ मा नेपाल र चीन कम्तिमा ६ वटा आधिकारिक पोर्टमा नयाँ बोर्डर खोल्न सहमत भए। तीनवटा पोर्टहरू अन्तर्राष्ट्रिय पोर्टको रूपमा तोकिएको छ, जबकि अन्य तीन जना मात्र द्विपक्षीय व्यापारको लागि तोकिएका छन्। मित्रता राजमार्गमा झाङ्गुमु र कोदरी बीचको सीमा पार गर्ने काम सन् १९६८ देखि सञ्चालनमा आएको छ। सन् २०१४ मा रसुवा फोर्ट (रसुवागढी) मा सीमा पार वाणिज्यका लागि खोलियो।

जे होस्, यो क्रसिंग विदेशीहरूको लागि खुला छैन। सन् २०१७ मा थप यो सीमा क्रसिंग दुबै देशहरू बीचको भावी रेल क्रसिंगको लागि विचार गरिएको छ। बुरङ–हिल्सामा रहेको बोर्डर धेरै वर्षदेखि चीन र नेपालबीचको स्थानीय व्यापारको लागि प्रयोग भइरहेको छ। कोरालामा अपर मुस्ताङ र तिब्बतको बीचमा एक प्रमुख नुन व्यापार मार्ग थियो।

सम्बन्धित खबरहरु