काठमाडौ । सूर्यग्रहण एक प्रकारको ग्रहण हो जब चन्द्रमा, पृथ्वी र सूर्यको बीचबाट जान्छ तथा पृथ्वीबाट हेर्दा सूर्य पूर्ण अथवा आंशिक रूपमा चन्द्रमाद्वारा छेकिन्छ ।

भौतिक विज्ञानको दृष्टिले हेर्दा यदि सूर्य र पृथ्वीको बीचमा चन्द्रमा आउँछ भने चन्द्रमाको पछाडि सूर्यका किरणहरू केही समयका लागि छेकिन्छन , त्यसै अवस्थालाई सूर्यग्रहण भनिन्छ। पृथ्वीले सूर्यको परिक्रमा गर्छ भने चन्द्रमाले पृथ्वीको परिक्रमा गर्छ ।

कहिले काहीँ चन्द्रमा, सूर्य र पृथ्वीको बीचमा आउँछ। त्यसबेला सूर्यको केही या सबै प्रकाश छेक्दछ । जसले गर्दा धर्तीमा आंशिक या पूर्ण अँध्यारो फैलिन्छ । यस घटनालाई सूर्यग्रहण भनिन्छ । सूर्यग्रहणको घटना सदा सर्वदा अमावस्या तिथीमा नै पर्दछ ।

यो बर्षकै पहिलो सूर्यग्रहण २०७८ जेठ २७ गते अर्थात जुन १० २०२१ मा हुनेछ । यो पूर्ण सूर्य ग्रहण हो जसमा चन्द्रमाले पृथ्वीलाई पूर्ण रूपमा ढाक्नेछ। यस अवस्थामा सूर्यको बाहिरी लेयर मात्र देखिनेछ। ग्रहणमा, चन्द्रमाले सूर्यको ९५ प्रतिशत ढाकिदिन्छ ।

अर्थात् यो ग्रहण पूर्ण हुनेछ। पूर्ण सूर्य ग्रहणका कारण त्यो दिन अन्धकार हुनेछ। यस पटक सौर्यग्रहण कोरोना अवधिमा आउँदैछ । यो ग्रहण नेपाल र भारतमा आंशिक रूपमा मात्र हुनेछ। त्यसकारण, ग्रहण अवधि मान्य हुनेछैन। अमेरिका, युरोप र एशियाको उत्तरी भागमा पनि आंशिक ग्रहण हुनेछ। पूर्ण सूर्यग्रहण उत्तरी क्यानाडा, ग्रीनल्याण्ड र रूसमा भने पुरै देखा पर्नेछ।

सूर्य ग्रहण समय

बर्षको पहिलो सूर्य ग्रहण दिउँसो १ बजेर ४२ मिनेट बाट सुरू गरी साँझ ६ः४१ सम्म चल्नेछ । ग्रहणको सुतक अवधि भारत र नेपालमा मान्य छैन।

तीन प्रकारका सूर्यग्रहणहरू छन्।
१, पूर्ण सूर्यग्रहण : पहिलो पूर्ण सूर्यग्रहण हो। पूर्ण सूर्य ग्रहण पृथ्वीको निश्चित भागबाट मात्र देख्न सकिन्छ। यसमा पृथ्वी, चन्द्रमा र सूर्य ठ्याक्कै एक लाइनमा आइपुग्छन् । नासाका अनुसार जब चन्द्रमाको छायाले पृथ्वीलाई ढाक्छ, केवल चन्द्रमाको केन्द्रबिन्दुमा रहेका मानिसहरूले मात्र सूर्यग्रहण देख्न सक्दछन्। अरु तर्फका मानिसले देख्न सक्दैनन् ।

पूर्ण सूर्यग्रहण त्यो समयमा हुन्छ जब चन्द्रमा पृथ्वीको निकै नजिक भएर पृथ्वी र सूर्यका बीचमा आउँछ र चन्द्रमाले पूर्ण रूपले पृ्थ्वीलाई आफ्नो छायाँ क्षेत्रमा लिन्छ । यसको फलस्वरूप सूर्यको प्रकाश पृ्थ्वी सम्म पुग्न सक्दैन र पृ्थ्वीमा अन्धकार जस्तो स्थिति उत्पन्न हुन जान्छ । पृथ्वीमा पूरा सूर्य देखिन्न । यस प्रकार बन्ने ग्रहणलाई पूर्ण सूर्यग्रहण भनिन्छ ।

२, आंशिक सूर्यग्रहण ; सूर्यग्रहणको अर्को प्रकार छ आंशिक सूर्य ग्रहण। यस प्रकारको सूर्यग्रहणमा चन्द्रमाको छाया सूर्यको सानो भागमा पर्दछ। आंशिक सूर्यग्रहणमा जब चन्द्रमा सूर्य र पृथ्वीका बीचमा यस प्रकार आउँछ कि सूर्यको केही भाग मात्र पृथ्वीबाट देखिन्न अर्थात चन्द्रमा, सूर्यको केवल केही भागलाई मात्र आफ्नो छायामा लिन सक्छ । यसबाट सूर्यको केही भाग ग्रहण ग्रासमा तथा केही भाग ग्रहणबाट अप्रभावित रहन्छ भने पृथ्वीको उस भाग विशेषमा लागेको ग्रहणलाई आंशिक सूर्यग्रहण भनिन्छ ।

३, वलयाकार सूर्यग्रहण : सूर्य ग्रहणको तेस्रो प्रकार वार्षिक सूर्य ग्रहण छ। यसलाई वलयाकार सूर्य ग्रहणपनि भनिन्छ । यसमा, चन्द्रमा पृथ्वीबाट सबैभन्दा टाढाको दूरीमा रहन्छ। त्यसकारण यो सानो देखिन्छ। यस्तो अवस्थामा, चन्द्रमाले पूर्ण रूपमा सूर्यलाई ढाक्न सक्षम हुँदैन । यस्तो देखिन्छ कि सूर्यमा कुनै ठूलो धर्का लागेको छ ।

तर सूर्यलाई ढाकेको छैन । यस्तो अवस्थामा उज्यालो प्रकाश छरिन्छ । जसलाई आगोको लप्का भनिन्छ। वलयाकार सूर्यग्रहणमा जब चन्द्रमा पृथ्वीको धेरै टाढा रहेर पृथ्वी र सूर्यको बीचमा आउँछ अर्थात चन्द्रमाले सूर्यलाई यस प्रकारले छेक्दछ कि सूर्यको मध्य भाग मात्र छाया क्षेत्रमा आउँदछ र पृथ्वीबाट हेर्दा चन्द्रमा द्वारा सूर्य पूरा छेकिएको देखिन्न बरु सूर्यको बाहिरको क्षेत्र प्रकाशित हुनाले कन्गन या वलयको रूपमा चम्किने देखिन्छ । कन्गन आकारमा बनेको सूर्यग्रहणलाई नै वलयाकार सूर्यग्रहण भनिन्छ ।

वैज्ञानिक दृष्टिकोणमा सूर्यग्रहण
चाहे ग्रहणको कुनै आध्यात्मिक महत्त्व होस् अथवा न होस् तर विश्व भरीका वैज्ञानिकहरूका लागि यो अवसर कुनै उत्सव भन्दा कम हुँदैन । किन भने ग्रहण नै त्यस्तो समय हुन्छ जब ब्राह्मण्डमा अनेकौँ विलक्षण एवं अद्भुत घटनाहरू घटित हुन्छन् जसबाट वैज्ञानिकहरूलाई नयाँ नयाँ तथ्यहरूमा कार्य गर्ने अवसर मिल्दछ ।

सन् १९६८ मा लार्कयर नामक वैज्ञानिकले सूर्यग्रहणको अवसरमा गरिएको खोजका सहाराले वायू मण्डलमा हिलियम ग्याँसको उपस्थितिको पत्ता लगाएका थिए । आईन्स्टीनको यो प्रतिपादन पनि सूर्यग्रहणको अवसरमा नै प्रमाणित हुन सक्यो, जसमा उनले अन्य पिण्डहरूको गुरुत्वकर्षणबाट प्रकाश पर्ने कुरा भनेका थिए । चन्द्रग्रहण त आफ्नो सम्पूर्ण तत्कालीन प्रकाश क्षेत्रमा हेर्न सकिन्छ तर सूर्यग्रहण अधिकतम १० हजार किलोमीटर लामो र २५० किलोमीटर चाक्लो क्षेत्रमा मात्र हेर्न सकिन्छ ।

सम्पूर्ण सूर्यग्रहणको वास्तविक अवधि धेरै भन्दा धेरै ११ मिनट मात्र हुन सक्छ त्यो भन्दा धेरै हुन्न । संसारका समस्त पदार्थहरूको संरचना सूर्य रश्मिको माध्यमबाट नै सम्भव छ । यदि सही प्रकारले सूर्य र उसका रश्मिहरूको प्रभावलाई बुझ्ने हो भने समस्त धरामा आश्चर्यजनक परिणाम ल्याउन सकिन्छ । सूर्यका प्रत्येक रश्मिले विशेष अणुको प्रतिनिधित्व गर्दछन् । स्पष्टै छ, प्रत्येक पदार्थ कुनै विशेष परमाणुबाट नै निर्मित हुन्छ । यदि सूर्यका रश्मिहरूलाई सङ्कलन गरेर एक विशेष बिन्दुमा केन्द्रित गर्ने हो भने पदार्थ परिवर्तनको क्रिया पनि सम्भव हुन सक्छ ।

वैदिक काल र सूर्यग्रहण
वैदिक काल भन्दा पहिले पनि खगोलीय संरचनामा आधारित कलैन्डर बनाउनाको आवश्कता अनुभव गरियो । सूर्यग्रहण चन्द्र ग्रहण तथा उनको पुनरावृत्तिको पूर्व सूचना ईसा भन्दा चार हजार वर्ष पहिले नै उपलब्ध थियो । ऋग्वेदका अनुसार अत्रिमुनिका परिवारसँग यो ज्ञान उपलब्ध थियो । वेदाङ्ग ज्योतिषको महत्त्व हाम्रा वैदिक पूर्वजहरूको यस महान ज्ञानलाई प्रतिविम्बित गर्दछ ।

ग्रह र नक्षत्रहरूका संसारको यो घटना हिन्दू मनीषिहरूलाई अत्यन्त प्राचीन कालबाट नै ज्ञात रहेको छ । चिर प्राचीन कालमा महर्षिहरूले गणना गरेका थिए । यसमा धार्मिक, वैदिक, वैचारिक, वैज्ञानिक विवेचन धार्मिक एवं ज्योतिषीय ग्रन्थहरूमा हुँदै आएको छ महर्षि अत्रिमुनि ग्रहणका ज्ञान दिने प्रथम आचार्य थिए । ऋग्वेदीय प्रकाश काल अर्थात वैदिक कालबाट ग्रहणमा अध्ययन, मनन र परीक्षण हुँदै आएको छ ।

हामी तपाईलाई थाहा दिन्छौ की सबै राशि चक्रमा वर्षको पहिलो सूर्य ग्रहणको प्रभाव के हुनेछ ?

मेष – ARIES : चु, चे, चो, ला, लि, लु, ले, लो, अ -यस ग्रहण कालको अवधिमा, यस राशि भएका मानिसले बहस गर्नबाट जोगिनु पर्छ। तपाईंको आवाजलाई नियन्त्रणमा राख्नुहोस्। नत्र आर्थिक घाटा हुन सक्छ।

वृष – TAURUS : इ, उ, ए, ओ, बा, बि, बु, बे, बो -सूर्य ग्रहणको कारण वृष राशिका मानिसले आफ्नो स्वास्थ्यको पूर्ण ध्यान राख्नु पर्छ। क्यारियर र कार्यस्थलमा सावधान रहनुहोस्। त्यसमा यो ग्रहणले असर गर्छ ।

मिथुन – GEMINI ; का, कि, कु, घ, ङ, छ, के, को, ह -यस राशिका मानिसहरूलाई आर्थिकसंकटको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ। पैसा गुमाउने सम्भावनाहरू छन्। अनावश्यक खर्च बेवास्ता गर्नुहोस्। पारस्परिक सम्बन्ध राम्रो हुनेछ।

कर्कट – CANCER ; हि, हु, हे, हो, डा, डि, डु, डे, डो -यस राशिका मानिसहरूलाई सावधान हुनु आवश्यक छ। तर्कको स्थितिबाट बच्नुहोस्। तपाईंको बोली नियन्त्रण गर्नुहोस्। तपाईका विरोधीहरूसँग होशियार रहनुहोस्।

सिंह – LEO : मा, मि, मु, मे, मो, टा, टि, टु, टे -यस राशीका जातिका मानिसहरूले आर्थिक लाभ लिन सक्दछन्। पैसा नाफाको योग हो। कसैको बारेमा नकारात्मक विचारहरू ल्याउनबाट जोगिनुहोस्। अध्यात्मको काममा तपाईको दिमाग राख्नुहोस्।

कन्या – VIRGO : टो, प, पि, पु, ष, ण, ठ, पे, पो -यस राशिका मानिसले आफ्नो स्वास्थ्यको ठूलो ध्यान राख्नुपर्दछ। कसैलाई ऋण दिने कुरा बेवास्ता गर्नुहोस्। नत्र फिर्ता हुँदैन । पारिवारिक सम्बन्ध मिठो हुनेछ।

तुला – LIBRA : र, रि, रु, रे, रो, ता, ति, तु, ते -यस राशिका मानिसले केही काम बुद्धिमानीपूर्वक गर्नु पर्छ। मानसिक तनावबाट टाढा रहनुहोस्। एक गरीब वा गरिब व्यक्तिलाई सहयोग गर्नुहोस्। यसले लाभ हुनेछ ।

वृश्चिक – SCORPIO : तो, ना, नि, नु, ने, नो, या, यि, यु -यस राशिका मानिसले आफ्नो दिमाग नियन्त्रण गर्नु पर्छ। नकारात्मक विचारबाट टाढा रहनुहोस्। स्वास्थ्यको ख्याल राख्नुहोस्। के हुँदैछ ध्यान गर्नुहोस्।

धनु – SAGITTARIUS : ये, यो, भ, भि, भु, ध, फा, ढ, भे -तपाईले क्यारियर र शिक्षा प्रतिस्पर्धामा सफलता प्राप्त गर्ने योग बन्दैछ । मिहिनेत गर्नु बरु व्यर्थमा खर्च नगर्नुहोस्। आर्थिक लाभ हुन सक्छ। तपाईं केहि काममा लगानी गरेर लाभ प्राप्त गर्न सक्नुहुनेछ।

मकर – CAPRICORN : भो, ज, जि, खि, खु, खे, खो, गा, गि -यस राशिका मानिसको स्वास्थ्यको ख्याल राख्नुहोस्। सावधानीपूर्वक कुनै पनि काम गर्नुहोस्। धेरैलाई विश्वास गर्नु हानिकारक हुन सक्छ।

कुम्भ – AQUARIUS : गु, गे, गो, सा, सि, सु, से, सो, द -यस राशिका मानिसले आफ्नो रिस नियन्त्रण गर्नुपर्दछ। विरोधीहरूलाई हराउन सकिन्छ। काम गर्ने ठाउँमा सावधान हुनुहोस्। नकारात्मक विचारबाट टाढा राख्नुहोस्।

मीन – PISCES : दि, दु, थ, झ, ञ, दे, दो, च, चि -यस राशिको मानिसको आत्मविश्वास पूर्ण हुन्छ। बुद्धिमानीपूर्वक निर्णय लिनुहोस्। आफ्नो साथीको स्वास्थ्यको ख्याल राख्नुहोस्।

आजका चर्चित स्टोरी हेर्न क्लिक गर्नुहोस् ।

सम्बन्धित खबरहरु