प्रकाश काफ्ले/काठमाडौं । अन्तरिक्षको अन्वेषणमा ठूला सफलता हात पारिरहेको चीनले अब समुद्री गहिराइमा पनि आफ्नो वर्चस्व कायम गर्ने तयारी गरिरहेको छ। चिनियाँ इन्जिनियरहरूले देशकै पहिलो यस्तो पर्यटकीय पनडुब्बी को डिजाइन तयार गरेका छन्, जसले पर्यटकहरूलाई समुद्रको सतहभन्दा १,००० मिटर (करिब ३,२८० फिट) मुनिको रहस्यमयी संसारमा लैजानेछ। यो परियोजनाले समुद्री पर्यटनको परिभाषा नै बदल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
परियोजनाको स्वरूप र लक्ष्य
साङ्घाई नजिकैको वुक्सी सहरमा अवस्थित ‘चाइना शिप साइन्टिफिक रिसर्च सेन्टर’ ले यस महत्त्वाकांक्षी योजनाको नेतृत्व गरिरहेको छ। संस्थानका अनुसार, यस वर्षको अन्त्यसम्ममा यो अत्याधुनिक सबमर्सिबलको प्रोटोटाइप (प्रारम्भिक नमुना) निर्माण गरिसक्ने लक्ष्य राखिएको छ। यदि सबै कुरा योजना अनुसार अघि बढेमा, सन् २०३० सम्ममा यो पनडुब्बी व्यावसायिक रूपमा सञ्चालनमा आउनेछ, जसले उच्चस्तरीय र साहसी पर्यटकहरूलाई गहिरो समुद्री यात्राको अनुभव गराउनेछ।
यस पनडुब्बीको सबैभन्दा ठूलो विशेषता यसमा जडान गरिने ‘पानोरामिक भ्युपोर्ट’ हो। यो विशेष प्रकारको सिसाको झ्याल हो, जसको विकास भइसकेको छ। यसले एक पटकमा चार जनासम्म यात्रुलाई समुद्रको अन्धकारमय तर जीवन्त संसारको ३६०-डिग्री दृश्य प्रदान गर्नेछ, जहाँ सूर्यको प्रकाश समेत पुग्न कठिन हुन्छ।
प्राविधिक चुनौती र सुरक्षाको सवाल
समुद्रको १,००० मिटर गहिराइमा पुग्नु प्राविधिक रूपमा अत्यन्तै जोखिमपूर्ण मानिन्छ। उक्त गहिराइमा पानीको चाप सतहको तुलनामा लगभग १०० गुणा बढी हुन्छ। यस्तो भीषण चाप थेग्न सक्ने गरी पनडुब्बीको मुख्य संरचना निर्माण गर्नु नै इन्जिनियरहरूको लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो। चीनले यसअघि २० मिटरको कम गहिराइसम्म पुग्ने पर्यटकीय पनडुब्बीहरू सञ्चालन गरे पनि, १,००० मिटरको यात्रा एक विशाल फड्को हो।
विशेष गरी, सन् २०२३ मा आन्ध्र महासागरमा टाइटानिकको भग्नावशेष हेर्न गएको ‘टिटान’ पनडुब्बी दुर्घटनामा परी पाँच जनाको मृत्यु भएपछि, विश्वभर गहिरो समुद्री पर्यटनको सुरक्षामाथि प्रश्न उठेको छ। चिनियाँ विशेषज्ञहरूले उक्त दुर्घटनाबाट पाठ सिक्दै सुरक्षा संयन्त्र र निर्माण सामग्रीमा विशेष ध्यान दिइरहेको बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार, यो पनडुब्बी केवल मनोरञ्जनका लागि मात्र नभई, उच्च सुरक्षा मापदण्डसहितको वैज्ञानिक उपलब्धि पनि हुनेछ।
आर्थिक र पर्यटकीय महत्त्व
यो परियोजनाले चीनलाई विलासी र साहसी पर्यटन को विश्व बजारमा नयाँ उचाइमा पुर्याउनेछ। यद्यपि यसको यात्रा खर्च निकै महँगो हुने अनुमान गरिएको छ, तर विशेषज्ञहरूका अनुसार सीमित र उच्च वर्गका पर्यटकहरूका लागि यो एक सपनाको यात्रा साबित हुनेछ।
गहिरो समुद्री पर्यटनले मानिसहरूलाई समुद्री जैविक विविधता र पारिस्थितिक प्रणाली लाई नजिकबाट बुझ्न मद्दत गर्नेछ। चीनको यो कदमले भविष्यमा समुद्री अन्वेषण र पर्यटनलाई नयाँ दिशा दिने निश्चित छ।
प्रकाशित मिति : २०८२ चैत्र १४ गते शनिवार
