प्रकाश काफ्ले / काठमाडौं । आधुनिक व्यस्त जीवनशैली, बढ्दो मानसिक तनाव र सम्बन्धहरूमा घट्दो गुणस्तरीय समयका कारण मानिसहरू आजकल साना–साना भावनात्मक व्यवहारहरूको महत्त्वबारे पुनः सोच्न थालेका छन्। मनोवैज्ञानिक तथा स्वास्थ्य विज्ञहरूले दैनिक जीवनका साधारण देखिने व्यवहारहरू—जस्तै अंगालो हाल्नु, हात समात्नु वा सँगै नजिक भएर बस्नु—ले पनि मानसिक सन्तुलन र सम्बन्धको गुणस्तरमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्ने बताएका छन्। यिनै सन्दर्भमा, पार्टनरको छातीमा टाउको राखेर सुत्ने बानीबारे पनि चासो बढ्दै गएको छ।
पति वा प्रेमीको छातीमा टाउको राखेर सुत्ने बानी केवल रोमान्टिक अनुभूति मात्र नभई मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्यसँग पनि सम्बन्धित हुन सक्ने विशेषज्ञहरूले बताएका छन्। पछिल्ला स्वास्थ्य तथा व्यवहारसम्बन्धी अध्ययनहरूका अनुसार यस्तो नजिकको शारीरिक सम्पर्कले शरीरमा “अक्सिटोसिन” नामक हर्मोनको स्राव बढाउन मद्दत गर्दछ, जसलाई सम्बन्ध, विश्वास र भावनात्मक नजिकपन बढाउने हर्मोनका रूपमा चिनिन्छ। साथै, यसले तनावसँग सम्बन्धित “कोर्टिसोल” हर्मोनको मात्रा घटाउन सहयोग पुर्याउन सक्छ, जसले व्यक्तिलाई शान्त र सहज महसुस गराउँछ।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार पार्टनरको छातीमा टाउको राख्दा उसको मुटुको धड्कनको नियमित लय र शरीरको न्यानोपनले मानसिक रूपमा शान्त प्रभाव पार्न सक्छ। यसले सासप्रश्वासलाई बिस्तारै सुस्त बनाउन मद्दत गर्छ र शरीरको “प्यारासिम्प्याथेटिक नर्भस सिस्टम” सक्रिय भई आराम र पुनःस्थापनाको अवस्था सिर्जना हुन्छ। यद्यपि मुटुको धड्कन पूर्ण रूपमा एकअर्कासँग मिल्ने भन्ने कुरा वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित नभए पनि, यस्तो नजिकको सम्पर्कले आराम र सुरक्षा अनुभूति गराउने तथ्य भने व्यापक रूपमा स्वीकार गरिएको छ।
मनोवैज्ञानिक दृष्टिकोणले हेर्दा, यस्तो व्यवहारले सम्बन्धमा सुरक्षा, विश्वास र भावनात्मक जोड बलियो बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। केही अनुसन्धानहरूले यसलाई मानव विकासक्रमसँग पनि जोड्ने प्रयास गरेका छन्, जहाँ मानिसहरू स्वभावतः नजिकको सम्बन्धबाट सुरक्षा र सान्त्वना खोज्ने प्रवृत्तिमा विकसित भएका मानिन्छन्। यद्यपि यस विषयमा थप अध्ययन आवश्यक रहे पनि, विशेषज्ञहरूका अनुसार यस्ता साना तर अर्थपूर्ण स्नेहपूर्ण व्यवहारहरूले तनाव कम गर्न र सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनाउन महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछन्।
प्रकाशित मिति : २०८२ चैत्र १८ गते बुधवार
