बच्चा जन्मिएपछि दम्पतीहरू मनमनै सोध्ने एउटा सामान्य प्रश्न हुन्छ–
यौन जीवन फेरि कहिले सुरु गर्दा सुरक्षित हुन्छ ?
यो प्रश्न स्वाभाविक हो, किनकि प्रसूति पछि महिलाको शरीरमा ठूलो परिवर्तन आउँछ, हर्मोन घट्छ–बढ्छ, अत्यधिक थकान हुन्छ र मानसिक तनाव पनि धेरै बढ्छ। तर यौन जीवनमा फर्किनु सम्बन्ध मजबुत बनाउन तथा श्रीमान्–श्रीमती दुवैको मानसिक स्वास्थ्यका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
सामान्य सुत्केरी भएमा यौन सम्पर्क कहिले गर्ने ?
सामान्य (नर्मल) सुत्केरी भएका महिलाले ६ हप्ता अर्थात् ४२ दिन कुर्नु सुरक्षित मानिन्छ।
यो अवधिलाई पोस्टपार्टम अवधि भनिन्छ। ६ हप्तासम्ममा:
- गर्भाशयभित्रको घाउ निको हुन्छ
- रक्तस्राव बन्द भइसकेको हुन्छ
- पाठेघरको मुख (सर्भिक्स) फेरि बन्द भइसकेको हुन्छ
- संक्रमणको जोखिम एकदमै कम हुन्छ
६ हप्ता पूरा भएपछि चिकित्सकले जाँच गरेर यौन सम्पर्क गर्न सकिने बताउने गर्छन्।
सिजेरियन (C-section) सुत्केरी भएमा कहिले सुरु गर्ने ?
शल्यक्रियामार्फत बच्चा जन्माएकामा बाहिरी घाउ त ६–८ हप्तामै निको देखिन सक्छ, तर भित्री टाँका र गर्भाशयको अवस्था सामान्य व्यवस्थित हुन ८–१२ हप्ता लाग्न सक्छ।
त्यसैले धेरै चिकित्सकले कम्तीमा ६–१२ हप्ता कुर्न सल्लाह दिन्छन्।
कतिपय महिलालाई ३–४ महिनासम्म पनि असजिलो महसुस हुन सक्छ — यो सामान्य हो।
बच्चा जन्मिएपछि यौनइच्छा किन कम हुन्छ ?
नयाँ आमामा ३–१२ महिनासम्म यौनइच्छा कम हुनु धेरै नै सामान्य कुरा हो। यसका मुख्य कारण यस्ता छन्:
१. हर्मोनको ठूलो परिवर्तन
प्रसुतिपछि इस्ट्रोजेन र प्रोजेस्टेरोन हर्मोन अचानक कम हुन्छन्।
स्तनपान गराउँदा प्रोल्याक्टिन बढ्छ, जसले यौनइच्छा झनै कम बनाइदिन्छ।
२. स्तनपानको प्रभाव
स्तनपान गराउने ९०% आमामा यौनइच्छा कम हुन्छ।
प्रोल्याक्टिनले ‘डोपामिन’ (आनन्द दिने हर्मोन) नियन्त्रण गर्छ, जसले उत्तेजना नै आउन दिंदैन।
३. अत्यधिक थकान र निन्द्राको कमी
नवजात शिशु दिन–रात उठ्नाले आमा निरन्तर थाक्छिन्।
शरीरले ‘यौन’भन्दा ‘आराम’लाई प्राथमिकता दिन्छ।
४. योनी सुख्खापन र दुखाइको डर
इस्ट्रोजेन कम हुँदा योनी सुक्खा हुन्छ।
पहिलोपटक सम्पर्क गर्दा दुख्ला कि भन्ने डरले पनि इच्छा घट्छ।
५. पोस्टपार्टम डिप्रेसन र शरीरप्रति असन्तुष्टि
३०–४०% महिलामा प्रसूति पछिको तनाव वा डिप्रेसन देखिन्छ।
शरीर परिवर्तन भएको अनुभवले आत्मविश्वास घटाउँछ।
६. प्राथमिकता परिवर्तन
आमाको दिमागमा बच्चाको हेरचाह पहिलो प्राथमिकता हुन्छ।
यौनलाई ‘हाल चाहिँदैन’ भनेर मस्तिष्कले नै पर्याप्त संकेत दिन्छ।
यौनइच्छा कहिले फर्किन्छ ?
योनीको अवस्था, हर्मोन, स्तनपान र निन्द्रा सामान्य भएपछि यौनइच्छा आफैँ फर्किन्छ।
- स्तनपान नगर्नेमा २–३ महिनामा इच्छा फर्कन सक्छ।
- स्तनपान गराउनेमा ६ महिना–१ वर्षसम्म कम रहन सक्छ।
दुवै स्थिति सामान्य हुन्।
यौन सम्पर्क सुरु गर्ने सही समय कहिले ?
६ हप्ता पुगेको मात्र ‘अब ठीक भयो’ भन्ने होइन।
सही समय भनेको दुवै जना शारीरिक र मानसिक रूपमा तयार भएको अवस्था हो।
सुरु गर्नु अघि यी कुरा सुनिश्चित गर्नुहोस्:
- रक्तस्राव पूर्ण रूपमा बन्द भएको
- दुखाइ नभएको
- अत्यधिक सुख्खापन नभएको
- तनाव कम भएको
- बच्चा राति केही घण्टा लगातार सुत्न थालेको
दुवै पक्ष तयार र उत्साहित भएपछि मात्र सुरुवात गर्नु राम्रो।
सुरुवात गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू
- पहिलोपटक दुख्न सक्छ, बिस्तारै सुरु गर्ने
- वाटर–बेस्ड लुब्रिकेन्ट प्रयोग गर्ने
- कन्डम प्रयोग गर्नुस् — गर्भ रोकथाम र संक्रमण दुवैकै लागि
- फोरप्ले लामो गर्ने
- दुखाइ बढेमा २–३ हप्ता फेरि कुर्नु
- बच्चा सुतेको बिहान वा राति ‘हामी दुई’ को समय निश्चित गर्ने
- श्रीमान्ले घरको काम र बच्चाको हेरचाहमा सहभागिता बढाउने
- योग, ध्यानले तनाव घटाउन मद्दत गर्छ
यदि निरन्तर दुखाइ हुन्छ भने स्त्रीरोग विशेषज्ञसँग परामर्श अनिवार्य छ।
मानसिक स्वास्थ्य र दाम्पत्य सम्बन्धमा यसको प्रभाव
बच्चा जन्मिएपछि धेरै दम्पतीबीच यौनबारे खुलेर कुरा हुँदैन।
यसले श्रीमान्–श्रीमती दुवैमा निराशा, ग्लानि, दूरी, र तनाव बढाउन सक्छ।
त्यसैले दुवैले आफ्नो भावना, डर, अपेक्षा र तयारीबारे खुलस्त कुरा गर्नु अत्यन्त आवश्यक छ।
स्पष्ट कुरा–बार्ताले सम्बन्ध अझ बलियो बन्छ।
प्रकाशित मिति : २०८२ मङ्सिर १७ गते मङ्गलवार
