साउनदेखि बैंकहरूको ब्याजदर घट्यो ! कारण के हो ? कुन बैंकको कति ब्याजदर कायम भयो ?

काठमाडौं । साउन महिनाबाट अधिकांश वाणिज्य बैंकहरूले व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेपको ब्याजदर घटाएका छन्। यो परिदृश्य नेपालको मौद्रिक नीतिमा देखिएको लचिलोपन, बजारमा व्यापक तरलता (excess liquidity) को चाप र बैंकहरूको आन्तरिक रणनीतिक निर्णयको संयुक्त परिणामका रूपमा आएको हो।

नेपाल राष्ट्र बैंकले हालै सार्वजनिक गरेको मौद्रिक नीतिमा नीतिगत दर (Policy Rate) ५ प्रतिशतबाट घटाएर ४.५ प्रतिशत कायम गरेको छ। साथै, स्थायी निक्षेप सुविधा (Standing Deposit Facility – SDF) को दर पनि ३ प्रतिशतबाट घटाएर २.७५ प्रतिशत बनाइएको छ। यसले वाणिज्य बैंकहरूलाई ब्याजदर घटाउन संकेत मात्र होइन, दबाब पनि दिएको हो।

त्यसको असरस्वरूप, साउन १ गतेदेखि अधिकांश बैंकहरूले ब्याजदरमा गिरावट गरेका छन्। विशेषतः, १४ वटा वाणिज्य बैंकहरूले ब्याजदर घटाएका, ४ वटाले पुरानै दर अर्थात् असार महिना कै ब्याजदर कायम गरेका र २ वटाले ब्याजदर वृद्धि गरेका छन्।

साउन महिनाको व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेप ब्याजदर स्थिति (२०८२)

प्रभु बैंकले ब्याजदर सबैभन्दा धेरै घटाउँदै ६.१० प्रतिशतबाट सिधा ४.२५ प्रतिशतमा झार्‍यो, जुन विश्लेषकहरूले “एग्रेसिभ कट” को रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

तर ब्याजदर घट्नुको मूल कारण भनेको बैंकिङ प्रणालीमा थुप्रिएको तरलता हो। नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार असार ३१ सम्म प्रणालीमा ६ खर्ब ९२ अर्ब रुपैयाँ बराबरको तरलता थियो । जुन गत वर्षको तुलनामा लगभग दोब्बर हो। बैंकहरूसँग प्रशस्त पैसा भए पनि ऋण माग कमजोर रहेको र लगानी वातावरण कमजोर भएकाले त्यो पैसा निष्क्रिय रूपमा थन्किएको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार ब्याजदर घट्दा ऋण लिनेलाई सस्तो ऋणको अवसर मिल्न सक्छ। तर, लगानीको वातावरण सुधार नभएसम्म वा ऋणको माग नबढेसम्म यसको पूर्ण लाभ अर्थतन्त्रले लिन सक्दैन। यसकारण, अबको चुनौती भनेको त्यही थन्किएको पैसा उत्पादनशील क्षेत्रमा प्रवाह गर्ने उपायहरू अपनाउनु हो।

निष्कर्षमा, राष्ट्र बैंकको नीतिगत समायोजन र बजारमा बढ्दो तरलताको प्रतिक्रियामा साउन महिनाबाट अधिकांश बैंकहरूले ब्याजदर घटाएका छन्। यसले बचतकर्ताको प्रतिफल घटाए पनि, आर्थिक गतिशीलता बढाउन सकारात्मक संकेत दिन सक्छ ।