काठमाडौं । आजको दौडधुपले भरिएको जीवनशैलीमा मानिसहरू तनावपूर्ण परिवेशमा बाँच्न बाध्य छन्। कार्यालयको चाप, घरको पारिवारिक समस्या वा सामाजिक सञ्जालको अत्यधिक प्रयोग—यी सबै कुरा तनावका स्रोत हुन्। तनावले न केवल मानसिक स्वास्थ्यमा असर गर्छ, शारीरिक रूपमा पनि कमजोर बनाउँछ। निरन्तर तनावले अनिद्रा, उच्च रक्तचाप, टाउको दुखाइ, डिप्रेसन, र चिन्ताजस्ता गम्भीर समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ। यस्तो अवस्थामा मानसिक सन्तुलन कायम राख्न केही सकारात्मक अभ्यासहरू आवश्यक हुन्छन्, र तीमध्ये एक अत्यन्त प्रभावकारी उपाय हो—किताब पढ्ने बानी।
किताब पढ्दा मस्तिष्क सक्रिय हुन्छ, नयाँ जानकारीहरू संसाधन गरेर सोच्ने र बुझ्ने क्षमता विकास हुन्छ। दिमागको यो ‘व्यायाम’ले मानिसलाई मानसिक रूपमा चुस्त बनाउँछ। खासगरी आजको डिजिटल युगमा जहाँ ध्यान तान्ने धेरै चिजहरू छन्, त्यहाँ किताब पढ्ने बानीले एकाग्रता बढाउन ठूलो भूमिका खेल्छ। जब तपाईं किताबमा डुब्नुहुन्छ, तपाईंको सम्पूर्ण ध्यान त्यस कथावस्तु वा जानकारीमा केन्द्रित हुन्छ, जसले मानसिक फोकसमा सुधार ल्याउँछ।
साथै, किताब पढ्नुले भाषा सीपमा पनि सुधार ल्याउँछ। दैनिक रूपमा किताब पढ्ने मानिसहरूको शब्दावली स्पष्ट र समृद्ध हुने गर्दछ। उनीहरूको बोल्ने र लेख्ने शैली प्रभावशाली हुन्छ। यसका साथै, किताब पढ्ने बानीले कल्पनाशक्ति पनि बढाउँछ, जसले सिर्जनात्मक सोच विकास गर्न मद्दत गर्छ।
तनाव कम गर्न किताब पढ्न विशेष उपयोगी हुन्छ। जब मन थकित वा तनावग्रस्त हुन्छ, किताब पढ्दा मानिस त्यस काल्पनिक संसारमा प्रवेश गर्छ, जहाँ केहीबेर वास्तविक समस्याबाट टाढा रहन पाइन्छ। यसरी मनलाई विश्राम मिल्छ, सकारात्मक ऊर्जा बढ्छ, र आत्मविश्वास पनि बढ्न थाल्छ।
त्यस्तै, नियमित रूपमा किताब पढ्नेहरूले अनिद्राको समस्याबाट पनि राहत पाउने गर्छन्। धेरै अध्ययनहरूले देखाएका छन् कि सुत्नुभन्दा केही समयअघि किताब पढ्दा मन शान्त हुन्छ र शरीर विश्रामको अवस्थामा जान्छ, जसले सहज र गहिरो निद्रामा मद्दत गर्छ।
निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, किताब पढ्नु केवल जानकारी प्राप्त गर्ने माध्यम मात्र होइन, यो मानसिक स्वास्थ्य सुधार गर्ने एक सरल, प्रभावकारी र दीर्घकालीन उपाय पनि हो। जीवनको तनाव व्यवस्थापन गर्नका लागि यो बानीलाई दैनिक अभ्यासमा ल्याउन सकिन्छ।
प्रकाशित मिति : २०८२ बैशाख २० गते शनिवार
