प्रकाश काफ्ले/काठमाडौँ । विश्वकै चर्चित जहाज ‘RMS टाइटानिक’ निर्माणमा लागेको खर्चभन्दा टाइटानिक फिल्म बनाउन बढी बजेट खर्च भएको तथ्यले धेरैलाई अचम्मित बनाएको छ। विश्व इतिहासको एक दुखद तर चर्चित घटना मानिने सिङ्किङ अफ द टाइटानिकसँग जोडिएको टाइटानिक जहाज र त्यसैमा आधारित फिल्मबीचको खर्च तुलना आज पनि रोचक बहसको विषय बनेको छ। एकातर्फ इन्जिनियरिङको अद्भुत नमूना मानिएको जहाज, अर्कोतर्फ आधुनिक प्रविधि र कथावाचनको उत्कृष्ट प्रस्तुति—यी दुवैले आ–आफ्नो क्षेत्रमा इतिहास रचेका छन्। इतिहासअनुसार सन् १९१० देखि १९१२ बीच ‘ह्वाइट स्टार लाइन’ कम्पनीले निर्माण गरेको टाइटानिक जहाज बनाउन करिब ७.५ मिलियन अमेरिकी डलर खर्च भएको थियो। त्यो समयका लागि यो अत्यन्त ठूलो रकम मानिन्थ्यो। यदि यसलाई मुद्रास्फीति अनुसार आजको मूल्यमा रूपान्तरण गरिन्छ भने यसको लागत करिब १२० देखि १५० मिलियन डलरको आसपास पुग्छ। यद्यपि, यो रकम आधुनिक चलचित्र निर्माणसँग तुलना गर्दा अझै कम देखिन्छ।
सन् १९९७ मा निर्देशक जेम्स क्यामरुनले निर्माण गरेको ‘टाइटानिक’ फिल्म बनाउन भने करिब २०० मिलियन अमेरिकी डलर खर्च भएको थियो। यसले उक्त फिल्मलाई त्यतिबेलासम्मकै सबैभन्दा महँगो चलचित्रमध्ये एक बनाएको थियो। मुद्रास्फीति समायोजन गर्दा पनि फिल्मको बजेट वास्तविक जहाज निर्माणभन्दा करिब ५० देखि ८० मिलियन डलर बढी देखिन्छ, जसले धेरैलाई अचम्ममा पार्ने तथ्य प्रस्तुत गर्छ।
फिल्म निर्माणमा यति ठूलो बजेट खर्च हुनुका पछाडि धेरै कारणहरू थिए। क्यामरुनले फिल्मलाई यथार्थपरक बनाउन जहाजको करिब ९० प्रतिशत आकारको विशाल प्रतिकृति निर्माण गरेका थिए। त्यस्तै, जहाज डुब्ने दृश्यलाई वास्तविक जस्तो देखाउन अत्याधुनिक भिजुअल इफेक्ट्स प्रयोग गरिएको थियो, जुन सन् ९० को दशकमा निकै महँगो प्रविधि मानिन्थ्यो। साथै, १७ मिलियन ग्यालन पानी अटाउने विशाल वाटर ट्याङ्क निर्माण गरेर त्यसमा सुटिङ गरिएको थियो, जसले खर्चलाई झन् बढाएको थियो। लामो सुटिङ समय, प्राविधिक जटिलता र पटक–पटक भएको ढिलाइले पनि बजेट बढाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेले। तर यति ठूलो लगानी व्यर्थ गएन। फिल्म रिलिज भएपछि टाइटानिकले विश्वभरबाट करिब २.२ बिलियन अमेरिकी डलर कमाइ गर्यो र ११ वटा एकेडेमी अवार्ड्स जित्दै ऐतिहासिक सफलता हासिल गर्यो। यसले मनोरञ्जन उद्योगमा नयाँ मापदण्ड स्थापित गर्यो।
विशेषज्ञहरूका अनुसार समयसँगै प्रविधिको विकास, दर्शकको अपेक्षा र प्रस्तुतीकरणको स्तर बढ्दै जाँदा फिल्म निर्माण खर्च पनि तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। टाइटानिक यस प्रवृत्तिको उत्कृष्ट उदाहरण हो, जहाँ एउटा ऐतिहासिक घटनामा आधारित फिल्मले वास्तविक जहाज निर्माणको लागतलाई समेत पार गरेको छ। यसले स्पष्ट देखाउँछ कि समय, प्रविधि र मनोरञ्जन उद्योगको मूल्य संरचनाले कसरी लागतको स्वरूप परिवर्तन गरिदिएको छ।यो चलचित्र सफल हुनुको कारण पनि यसमा भएको लगानी तथा हरेक कुरालाई यथार्थपरक रूपमा देखाउनु नै हो।आज पनि टाइटानिक चलचित्र उत्तिकै सफल मानिन्छ, हरेक उमेर समूहले यो चलचित्र हेर्ने गर्छ।
प्रकाशित मिति : २०८२ चैत्र १० गते मङ्गलवार
