काठमाडौं । वैज्ञानिकहरूले हालै भारतको भौगोलिक भविष्यको बारेमा एक चिन्ताजनक चेतावनी जारी गरेका छन्। उनीहरूको अनुसार भारतीय प्लेट दुई भागमा विभाजित हुँदैछ र यसले भविष्यमा भूकम्पको जोखिम बढाउन सक्छ। अमेरिकाको जियोफिजिकल युनियनमा प्रकाशित एक अनुसन्धानले यस भूगर्भीय विकासको बारेमा विस्तृत जानकारी प्रस्तुत गरेको छ।
यस प्रक्रियालाई “डिलेमिनेशन” भनिन्छ, जसमा टेक्टोनिक प्लेटको तल्लो भाग पृथ्वीको आवरणमा प्रवेश गर्छ। यस दौरान, प्लेट भित्र ठाडो दरारहरू विकास हुन्छन्, जसले उक्त प्लेटको संरचनामा परिवर्तन ल्याउँछ र त्यस क्षेत्रको स्थिरतालाई असर गर्न सक्छ। यो प्रक्रिया भूगर्भीय संरचनामा परिवर्तन ल्याउने र भूकम्पजस्ता प्राकृतिक प्रकोपहरूको सम्भावना बढाउने जोखिम पैदा गर्दछ।
वैज्ञानिकहरूको दाबी अनुसार, भारतीय प्लेट अहिले नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ र यो विकास विगत ६ करोड वर्षदेखि युरेशियन प्लेटसँग ठोक्किएपछि भएको हो। तिब्बती मुहानहरूमा गरिएको भूकम्पीय तरंगहरूको विश्लेषण र हेलियम आइसोटोपहरूको अध्ययनले यस प्रक्रियाको पुष्टि गरेको छ।
युट्रेक्ट विश्वविद्यालयका भूगर्भशास्त्री डुवे भ्यान हिन्सबर्गनले भने, “हामीले कहिल्यै कल्पना गरेका थिएनौं कि महादेशहरू यसरी व्यवहार गर्न सक्छन्। यो पृथ्वी विज्ञानको लागि एकदमै आधारभूत खोज हो।” उनका अनुसार, टेक्टोनिक प्लेटहरूको आन्तरिक प्रक्रियामा छिटो परिवर्तन हुन सक्छ, जसलाई बुझ्न गाह्रो छ र यसले क्षेत्रीय भूकम्पको गम्भीरता र प्रकृतिमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ।
