मानिस मरेपछि के हुन्छ? यो प्रश्न शताब्दीयौँदेखि रहस्य बनेर उभिएको छ। विज्ञान, धर्म र दर्शन — सबैका आफ्ना व्याख्या छन्, तर सत्य के हो? विज्ञानले मृत्युपछि शरीर र चेतनामा हुने परिवर्तनबारे केही चकित पार्ने तथ्य उजागर गरेको छ।
वैज्ञानिक र चिकित्सकीय दृष्टिले:
मृत्यु भनेको शरीरका सबै जैविक क्रियाकलाप स्थायी रूपमा बन्द हुनु हो। मुटु धड्किन छोड्छ, रगतको बहाव रोकिन्छ, सास फेर्ने प्रक्रिया बन्द हुन्छ। मस्तिष्कले पनि काम गर्न छोड्छ, यद्यपि केही मिनेटसम्म गामा गतिविधि रहने हुन सक्छ — जसका कारण केही मानिसले near-death experience (NDE) अनुभव गर्छन्, जसमा तेज उज्यालो देख्नु वा जीवनको झलक देख्नु सामेल हुन्छ।
मृत्युपछि शरीरमा देखिने परिवर्तनहरू —
-
Pallor mortis: छाला फिक्का हुन्छ।
-
Algor mortis: शरीरको तापक्रम घट्दै जान्छ।
-
Livor mortis: रगत तलतिर जम्मा भई छालामा बैजनी दाग देखिन्छ।
-
Rigor mortis: मांसपेशीहरू कठोर बन्छन्।
-
Decomposition: शरीर विघटन हुँदै अन्ततः हड्डी मात्र बाँकी रहन्छ।
धार्मिक र सांस्कृतिक दृष्टिले:
हिन्दु र बौद्ध धर्ममा पुनर्जन्ममा विश्वास गरिन्छ — अर्थात् आत्मा कर्मका आधारमा नयाँ शरीरमा जन्म लिन्छ।
ईसाई, इस्लाम र यहूदी धर्ममा भने आत्मा स्वर्ग वा नर्कमा जान्छ भन्ने मान्यता छ।
तर विज्ञान भन्छ — चेतना मस्तिष्कको कार्य हो, मस्तिष्क बन्द भएपछि चेतनाको अस्तित्व पनि समाप्त हुन्छ।
अन्ततः, विज्ञानले शरीरको विघटन स्पष्ट रूपमा बुझाए पनि आत्मा वा चेतनाको अस्तित्व अझै रहस्यमय छ।
शायद यही कारण मृत्यु आज पनि मानव इतिहासको सबैभन्दा गहिरो प्रश्न बनेको छ।
प्रकाशित मिति : २०८२ कार्तिक २८ गते बिहिवार
