प्रकाश काफ्ले / काठमाडौं । जब हामी संसारकै अग्लो हिमालको कुरा गर्छौं, हाम्रो दिमागमा सगरमाथा आउँछ। ८८४८.८६ मिटर अग्लो यो शिखरले दशकौँदेखि सर्वोच्चताको ताज लगाइरहेको छ। तर के तपाईंलाई थाहा छ? हालैका वैज्ञानिक अध्ययनले यो ताज अर्कै हिमाललाई दिनुपर्ने सुझाव दिएका छन्।”
“मध्य अमेरिकाको इक्वेडरमा अवस्थित चिम्बोराजो नामक पर्वतलाई वैज्ञानिकहरूले पृथ्वीको केन्द्रबाट मापन गर्दा सगरमाथाभन्दा करिब दुई माइल अग्लो पाएका छन्।
दक्षिण अमेरिकाको देश इक्वेडरमा रहेको चिम्बोराजो (Chimborazo) नामक पर्वतलाई वैज्ञानिकहरूले पृथ्वीको केन्द्रबाट मापन गर्दा सगरमाथाभन्दा अझै टाढा रहेको पाएका छन्।
- सगरमाथाको टुप्पो पृथ्वीको केन्द्रदेखि करिब ३,९६५ माइल टाढा छ।
- चिम्बोराजोको टुप्पो भने ३,९६७ माइल टाढा पुग्छ।
यसको अर्थ, पृथ्वीको केन्द्रबाट हेर्दा चिम्बोराजो सगरमाथाभन्दा करिब दुई माइल अग्लो देखिन्छ।
यसको मुख्य कारण : पृथ्वी पूर्ण गोलो छैन
पृथ्वीलाई सामान्यतया गोलो भनिन्छ, तर वास्तवमा यो पूर्ण गोलाकार होइन।
- पृथ्वी ध्रुव (उत्तर र दक्षिण) तर्फ अलि च्यापिएको हुन्छ।
- भूमध्यरेखा (Equator) तर्फ भने अलि फुकेको हुन्छ।
यसलाई वैज्ञानिक भाषामा “Oblate Spheroid” भनिन्छ।
चिम्बोराजो पर्वत भूमध्यरेखाको निकै नजिक अवस्थित छ।
भूमध्यरेखाको भाग पृथ्वीको केन्द्रबाट अलि बाहिर फुलेको भएकाले त्यहाँ रहेका पहाडहरू स्वाभाविक रूपमा केन्द्रबाट अलि टाढा पुग्छन्।
यसैले चिम्बोराजोको उचाइ समुद्री सतहबाट कम भए पनि पृथ्वीको केन्द्रबाट भने अझै टाढा पुगेको हुन्छ।
समुद्री सतहबाट उचाइको तुलना
यदि समुद्री सतहलाई आधार मानेर तुलना गरियो भने अवस्था फरक हुन्छ।
| हिमाल | उचाइ (समुद्री सतहबाट) |
|---|---|
| सगरमाथा | ८,८४८.८६ मिटर (२९,०३१ फिट) |
| चिम्बोराजो | करिब ६,२६३ मिटर (२०,५६४ फिट) |
यस हिसाबले हेर्दा सगरमाथा अझै पनि विश्वकै सबैभन्दा अग्लो हिमाल हो।
ऐतिहासिक तथ्य
रोचक कुरा के छ भने, इतिहासको एक समय यस्तो पनि थियो जब चिम्बोराजोलाई नै संसारको सबैभन्दा अग्लो शिखर मानिन्थ्यो।
१८औँ र १९औँ शताब्दीमा दक्षिण अमेरिकाको यो विशाल पर्वत यति अग्लो देखिन्थ्यो कि वैज्ञानिकहरूले यही सबैभन्दा अग्लो होला भन्ने अनुमान गरेका थिए।
- १८०२ मा प्रसिद्ध वैज्ञानिक अलेक्जेन्डर भोन हम्बोल्टले चिम्बोराजो आरोहण गर्ने प्रयास गरेका थिए।
- पछि हिमालय क्षेत्रमा अनुसन्धान बढ्दै जाँदा सगरमाथाको वास्तविक उचाइ पत्ता लाग्यो।
सगरमाथाको पहिलो सफल आरोहण भने
सन् १९५३ मा टेन्जिङ नोर्गे र एडमण्ड हिलारीले गरेका थिए।
निष्कर्ष
अन्त्यमा, “संसारको सबैभन्दा अग्लो हिमाल कुन हो?” भन्ने प्रश्नको उत्तर मापनको आधारमा फरक पर्न सक्छ।
- समुद्री सतहबाट हेर्दा → सगरमाथा संसारकै सर्वोच्च।
- पृथ्वीको केन्द्रबाट हेर्दा → चिम्बोराजो संसारकै सर्वोच्च
त्यसैले विज्ञानले देखाउँछ कि उचाइ नाप्ने तरिका बदलियो भने ‘सबैभन्दा अग्लो’ भन्ने निष्कर्ष पनि बदलिन सक्छ। समुद्री सतहबाट हेर्दा—सगरमाथा नै सर्वोच्च।
तर पृथ्वीको केन्द्रबाट मापन को बहाना गरेर चिम्बोराजोले ताज फिर्ता लिन खोजिरहेको छ।”
प्रकाशित मिति : २०८२ फाल्गुन २४ गते आइतवार
