प्रकाश काफ्ले/काठमाडौँ : क्रिकेट अविश्वसनीय कीर्तिमान, अविस्मरणीय क्षण र कहिलेकाहीँ पत्याउनै गाह्रो लाग्ने कथाहरूले भरिएको खेल हो। क्रिकेट प्रेमीका रूपमा हामी एक बलमा १ रन, २ रन, चौका (४) वा छक्का (६) देख्न अभ्यस्त छौँ। कहिलेकाहीँ नो–बल वा ओभरथ्रोका कारण ७ वा ८ रन पनि बन्न सक्छ। तर कल्पना गर्नुस् — एकै बलमा २८६ रन?? आजको आधुनिक क्रिकेटमा यो असम्भवजस्तै लाग्छ। तर क्रिकेट इतिहास अनुसार, यस्तो अनौठो घटना सन् १५ जनवरी १८९६ मा अस्ट्रेलियामा दुई अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त टोलीबीच भएको खेलमा घटेको बताइन्छ। अस्ट्रेलियामा भएको खेल उक्त खेल त्यस्तो मैदानमा खेलिएको थियो जहाँ अहिलेझैँ स्पष्ट रूपमा सीमा रेखा (बाउन्ड्री) निर्धारण गरिएको थिएन। त्यतिबेला धेरै क्रिकेट मैदानहरू प्राकृतिक वातावरणले घेरिएका हुन्थे, र केही स्थानमा मैदान नजिकै रूखसमेत हुन्थे। खेलका क्रममा एक ब्याट्सम्यानले बललाई अत्यन्त शक्ति का साथ प्रहार गरे। बल जमिनमा खस्नुको सट्टा मैदान नजिकैको ठूलो रूखमा गएर अड्कियो। सुरुमा फिल्डिङ टोलीले बल छिट्टै तल खस्छ भन्ने सोचे। तर बल रूखको हाँगामा अड्किरह्यो। मैदानमा असामान्य अवस्था फिल्डरहरूले बल झार्न अनेक प्रयास गरे। कसैले लठ्ठी हाने, कसैले रूख हल्लाउने प्रयास गरे, तर बल झर्दै झरेन। यसबीच ब्याट्सम्यानहरूले एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा बुझे—अम्पायरले बललाई “डेड बल” घोषणा गरेका थिएनन्। त्यतिबेलाको नियमअनुसार, जबसम्म बल खेलमा रहन्थ्यो, ब्याट्सम्यानहरूले विकेटबीच दौडिरहन पाउँथे। त्यसैले उनीहरू दौडिन थाले। एक पटक। दुई पटक। फेरि र फेरि— निरन्तर।
अन्ततः बल रूखबाट झारेर खेलमा फर्काउँदा सम्म उनीहरूले आश्चर्यजनक रूपमा २८६ रन पूरा गरिसकेका थिए। इतिहासको अनौठो कीर्तिमान यो घटना क्रिकेट इतिहासका सबैभन्दा विचित्र र अनौठा कथामध्ये एक मानिन्छ। यद्यपि यसबारे पूर्ण प्रमाणित दस्तावेजहरू सीमित छन्, तर यो कथा क्रिकेट लोककथाका रूपमा प्रख्यात छ।
आजको क्रिकेटमा यस्तो घटना सम्भव छैन, किनभने—
• सीमा रेखा स्पष्ट रूपमा निर्धारण गरिएको हुन्छ।
• अम्पायरले तुरुन्तै “डेड बल” घोषणा गर्छन्।
• मैदान व्यवस्थित र अवरोधमुक्त हुन्छ।
• प्रविधिले निर्णय प्रक्रियालाई सहयोग गर्छ।
आज एकै बलमा बन्न सक्ने अधिकतम रन ओभरथ्रो वा नो–बलका कारण केही बढी हुन सक्छ, तर २८६ रनको कल्पना पनि गर्न सकिँदैन।
तथ्य कि अतिरञ्जि?
केही इतिहासकारहरू यो घटनालाई अतिरञ्जित कथा मान्छन् भने केहीले यसलाई प्रारम्भिक अस्ट्रेलियन क्रिकेटको दुर्लभ घटना ठान्छन्। १९औँ शताब्दीमा सबै खेलहरूको अभिलेख व्यवस्थित रूपमा सुरक्षित गरिँदैनथ्यो, त्यसैले पूर्ण सत्यता पुष्टि गर्न गाह्रो छ। क्रिकेट इतिहासको आकर्षण सन् १८९६ यता क्रिकेट धेरै परिवर्तन भइसकेको छ।
प्राकृतिक मैदानबाट सुरु भएको खेल आज आधुनिक स्टेडियम, फ्लडलाइट र प्रविधिसहित विश्वव्यापी रूपमा व्यावसायिक बनिसकेको छ। तर “एकै बलमा २८६ रन” जस्ता कथाहरूले क्रिकेटलाई अझ रोचक र रोमाञ्चक बनाउँछन्। आज एक छक्का ठूलो उपलब्धि मानिन्छ। तर क्रिकेट इतिहासको कुनै पानामा २८६ रनको त्यो कथा अझै पनि क्रिकेट प्रेमीहरूलाई अचम्ममा पारिरहन्छ।
प्रकाशित मिति : २०८२ फाल्गुन २० गते बुधवार
