प्रकाश काफ्ले / काठमाडौं । नेपाली समाजमा “खुर्सानी सिधै हातमा दिनु हुँदैन” भन्ने धारणा धेरै प्रचलित छ। हामीले पनि कसैलाई हातैमा खुर्सानी नदिएको प्रशस्त घटनाहरु पनि छन् होला। यसलाई सामान्यतया दुई दृष्टिकोणबाट बुझ्न सकिन्छ—एक सांस्कृतिक विश्वास र अर्को व्यावहारिक वा वैज्ञानिक कारण।
१. व्यावहारिक तथा वैज्ञानिक पक्ष
खुर्सानी हातमा नदिनुका केही वास्तविक कारणहरू पनि छन्:
- जलन र चिलाउने समस्या: खुर्सानीमा हुने क्याप्साइसिन (Capsaicin) नामक तत्वले छाला तथा संवेदनशील अंगमा जलन गराउँछ। यदि कसैले हातमा लिएको खुर्सानी छोएर आँखा वा नाकमा हात लगायो भने निकै असहज पीडा हुन सक्छ।
- स्वच्छता र संक्रमण: हातबाट हातमा सिधै दिने क्रममा कीटाणु सर्ने सम्भावना हुन्छ, विशेषगरी काँचै प्रयोग हुने खाद्य वस्तुमा यसले स्वच्छताको समस्या निम्त्याउन सक्छ।
२. सांस्कृतिक तथा सामाजिक पक्ष
परम्परागत रूपमा खुर्सानीलाई “पिरो” वा “तीखो” स्वभावको प्रतीक मानिन्छ:
- सम्बन्धमा तिक्तता आउने विश्वास: खुर्सानीको पिरोपनलाई सम्बन्धमा पनि जोडेर हेर्दै, सिधै हातमा दिँदा झगडा वा मनमुटाव हुन सक्छ भन्ने धारणा छ।
- नकारात्मक ऊर्जा सम्बन्धी सोच: कतिपयले यसलाई नकारात्मक प्रभाव वा ऊर्जासँग पनि जोड्छन्, यद्यपि यसको वैज्ञानिक आधार छैन।
निष्कर्ष
खुर्सानी हातमा दिँदा सम्बन्ध बिग्रिन्छ भन्ने कुरा अन्धविश्वास मात्र हो। तर, यसले छाला वा आँखामा जलन गराउन सक्ने भएकाले सिधै हातमा नदिई भाँडो वा प्लेटमा राखेर दिनु व्यावहारिक र सुरक्षित उपाय मानिन्छ।
प्रकाशित मिति : २०८२ चैत्र २२ गते आइतवार
