प्रकाश काफ्ले/काठमाडौं । अब गर्मीको समय सुरु भएको छ। तराई लगायत विभिन्न क्षेत्रमा लामखुट्टेको व्यापक समस्या देखिन थालेको छ, र त्यसबाट बच्न हामी विभिन्न प्रकारका धुपहरू प्रयोग गर्दै आएका छौं। यो सुन्दा निकै डरलाग्दो लाग्न सक्छ, तर स्वास्थ्य विज्ञहरू र विभिन्न अनुसन्धानहरूले यसलाई पुष्टि गरेका छन्—लामखुट्टे भगाउने धुप (Mosquito Coil) को प्रयोग गर्दा निस्कने धुवाँ हाम्रो फोक्सोका लागि निकै हानिकारक हुन्छ।
धुपमा पाइने पाइरेथ्रिन (Pyrethrin) र एलेथ्रिन (Allethrin) जस्ता कीटनाशक रसायन बल्ने क्रममा सूक्ष्म कण (PM 2.5) र विषाक्त ग्यास उत्पादन गर्छन्, जसले सिधै फोक्सोको भित्री भागसम्म पुगेर क्षति पुर्याउने बताइएको छ। केही अध्ययनले एउटा धुपबाट निस्कने प्रदूषण ७५ देखि १०० वटा चुरोट बराबर हुन सक्ने देखाएका छन्।
यसैगरी, धुप बल्दा निस्कने फर्मल्डिहाइड (Formaldehyde) जस्ता तत्व क्यान्सरको जोखिमसँग समेत जोडिएका छन्। लामो समयसम्म बन्द कोठामा यसको प्रयोग गर्दा दम, ब्रोन्काइटिस तथा अन्य श्वासप्रश्वास सम्बन्धी रोग बढ्ने खतरा रहेको विज्ञहरूको भनाइ छ।
विशेषगरी बालबालिका र वृद्धवृद्धा यसबाट बढी प्रभावित हुने भएकाले सावधानी आवश्यक रहेको जनाइएको छ। रातभर धुप बालेर सुत्ने बानीले निरन्तर विषाक्त धुवाँ सासमार्फत शरीरमा जाने भएकाले जोखिम झन् बढ्ने उल्लेख गरिएको छ।
विज्ञहरूले लामखुट्टे नियन्त्रणका लागि झुलको प्रयोग, झ्यालढोकामा जाली लगाउने, प्राकृतिक तेल (जस्तै लेमनग्रास वा निम) प्रयोग गर्ने तथा कोठामा हावा चल्ने व्यवस्था मिलाउने उपाय अपनाउन सुझाव दिएका छन्। साथै, इलेक्ट्रिक ब्याट वा कपूर प्रयोगजस्ता विकल्पहरू पनि तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित मानिन्छन्।
स्वास्थ्य सुरक्षालाई प्राथमिकता दिँदै रसायनयुक्त धुपको प्रयोग घटाउन र सुरक्षित विकल्प रोज्न विज्ञहरूले आग्रह गरेका छन्।
प्रकाशित मिति : २०८२ चैत्र ७ गते शनिवार
