प्रकाश काफ्ले /काठमाडौं। प्रतिनिधिसभा निर्वाचन भर्खरै सम्पन्न भएको छ। मतदान गर्दा तपाईंले औँलामा लागेको कालो मसीको अनुभव अवश्य गर्नुभएको होला। मतदानमा प्रयोग हुने मसी सजिलै मेटिँदैन, यसको कारण के हो?
निर्वाचनका क्रममा प्रयोग गरिने मतदान मसी विशेष रूपमा यसरी बनाइन्छ कि यो सजिलै हटाउन सकिँदैन। सामान्य मसीले छालाको बाहिरी सतह मात्र रंग्याउँछ भने मतदान मसीमा सिल्भर नाइट्रेट नामक रासायनिक तत्व हुन्छ, जसले छालासँग रासायनिक प्रतिक्रिया गर्छ। यही कारणले एक पटक मतदाताको औँलामा लगाइएपछि पानी वा साबुनले सजिलै धुन सकिँदैन।
यो मसी छालाको सतहमै मात्र रहँदैन। बरु यसले छालामा पाइने केराटिन (प्रोटिन) सँग प्रतिक्रिया गर्छ। यस रासायनिक प्रतिक्रियाबाट गाढा खैरो वा कालो रङको पदार्थ बन्ने भएकाले औँलामा बलियो दाग देखिन्छ। यो दाग सामान्य रंग होइन, रासायनिक प्रतिक्रियाबाट बनेको हुन्छ, त्यसैले साबुन, पानी वा ह्यान्ड स्यानिटाइजरले पनि सजिलै हटाउन सकिँदैन।
मतदान मसीको अर्को महत्वपूर्ण विशेषता भनेको यसको घामसँगको प्रतिक्रिया हो। घामबाट आउने पराबैंगनी किरण (Ultraviolet Radiation) ले मसीको दाग झन् गाढा देखिन मद्दत गर्छ। यसले मतदानपछि केही दिनसम्म दाग स्पष्ट देखिने सुनिश्चित गर्छ।
निर्वाचनमा मतदान मसी प्रयोग गर्नुको मुख्य उद्देश्य एउटै व्यक्ति द्वारा बारम्बार मतदान हुन नदिनु हो। मतदाता मतदान गरिसकेपछि निर्वाचन अधिकारीले प्रमाणका रूपमा औँलामा मसी लगाइदिन्छन्। यस प्रणालीले निर्वाचनमा हुने सम्भावित अनियमितता कम गर्न सहयोग गर्छ र निष्पक्ष मतदान सुनिश्चित गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यही कारण विश्वका धेरै देशहरूले यो विधि अपनाएका छन्।
यद्यपि यो मसी टिकाउ हुन्छ, तर स्थायी भने हुँदैन। दाग छालाको माथिल्लो तहमा मात्र रहन्छ र छाला प्राकृतिक रूपमा झर्ने तथा नयाँ छाला बन्ने क्रममा बिस्तारै हराउँदै जान्छ। सामान्यतया पाँचदेखि दस दिनभित्र दाग पूर्ण रूपमा मेटिन्छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार उचित मात्रामा प्रयोग गर्दा मतदान मसी सुरक्षित मानिन्छ र यसले निर्वाचनको पारदर्शिता र विश्वसनीयता कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
प्रकाशित मिति : २०८२ फाल्गुन २१ गते बिहिवार
