प्रकाश काफ्ले / काठमाडौं । रातमा भूत देखिने अनुभव प्रायः धेरै मानिसले गरेकोहुन्छन्। यो अनुभव प्रायः डर, कल्पना र वातावरणीय कारणहरूले जन्मिन्छ। वैज्ञानिक र मानसिक दृष्टिले यसलाई बुझ्दा यसका मुख्य कारणहरू तल उल्लेख गरिएका छन्:
१. वातावरण शान्त हुनु
रातको समय वातावरण शान्त र सुनसान हुन्छ। सडकमा कम आवाज, घरमा कम हलचल—यी सबैले हाम्रो मस्तिष्कलाई स-साना आवाजहरूप्रति बढी संवेदनशील बनाउँछ। सामान्य दिनको हलचलमा हामीले बिर्सने साना आवाजहरू रातमा असामान्य र डर लाग्दो अनुभव हुन सक्छन्। उदाहरणका लागि, पंखाले हल्का हल्ला गर्दा वा कुकुरको ट्याप आवाजले पनि हाम्रो मस्तिष्कलाई चेतावनी संकेत जस्तो लाग्न सक्छ।
२. अँध्यारोको प्रभाव
अँध्यारोले हाम्रो मनोविज्ञानमा ठूलो प्रभाव पार्छ। जब दृष्टि सीमित हुन्छ, मस्तिष्कले कल्पना शक्तिलाई बढी सक्रिय पार्छ। सानो आवाज वा सावधानीपूर्वक नजरमा आएको हल्का परछाईंलाई पनि भूत वा अलौकिक शक्ति जस्तो बुझ्ने सम्भावना बढी हुन्छ। अँध्यारोले डरलाई बढाउने काम गर्दछ, जसले सामान्य वस्तुहरू पनि डरलाग्दो देखिन सक्छन्।
३. मस्तिष्कको सक्रियता
अचम्म लाग्न सक्छ, तर रातको समय हाम्रो मस्तिष्क दिनको तुलनामा बढी सक्रिय र सतर्क रहन्छ। रातमा चेतना र अवचेतन बीचको सिमाना पत्थर जस्तो नजिक हुन्छ। यही कारणले गर्दा साना घटनाहरूलाई मस्तिष्कले बढी अर्थपूर्ण वा असामान्य रूपमा व्याख्या गर्छ।
४. थकान र स्लीप मोड
दिनभरको थकानले मस्तिष्कलाई छिटो ‘स्लीप मोड’ मा पठाउँछ। थकित मस्तिष्कले कल्पनालाई वास्तविकता जस्तो अनुभव गराउँछ। उदाहरणका लागि, शरीर थकित हुँदा हल्का आवाज वा हल्का परछाईंले भूतको रूपमा देखिन सक्छ।
५. एक्लोपन र मौन वातावरण
रातको समय प्रायः मानिसहरू एक्लो हुन्छन् र वातावरण पनि शान्त हुन्छ। एक्लोपन र मौनताले डर र संवेदनाहरूलाई बढाउँछ। हाम्रो मस्तिष्क सन्देशहरूलाई अलौकिक अर्थ दिन थाल्छ। यसले भूत देखिएको अनुभव जन्माउन सक्छ।
अन्तमा
रातमा भूत देखिने अनुभव प्रायः मानसिक र वातावरणीय कारणले उत्पन्न हुन्छ। अँध्यारो, शान्त वातावरण, थकान, एक्लोपन र मस्तिष्कको संवेदनशीलता—सबै मिलेर हाम्रो कल्पना शक्ति बढी सक्रिय बनाउँछन्। वैज्ञानिक दृष्टिले यो प्राकृतिक मानसिक प्रक्रिया हो, न कि वास्तविक भूत हो भनेर प्रमाणित गरेको छ। यो सबै हाम्रो मनको डर मात्रै हो भनेर प्रमाणित गरेको छ।
प्रकाशित मिति : २०८२ चैत्र २० गते शुक्रवार
